ต่อมเหม็นอัตลักษณ์ของสุนัขและแมว

สุนัขและแมวทุกตัวจะมี ” ต่อมเหม็น ” หรือ ” ต่อมข้างก้น ” (anal gland) อยู่ภายในก้น
ในตำแหน่ง 9 นาฬิกาและ 3 นาฬิกา ต่อมเหม็นนี้อยู่ข้างรูทวารหนักของสุนัขในแนวเดียวกันมี 2 ข้าง
ซ้ายขวา  มีหน้าที่สร้างสารคัดหลั่ง เป็นสารที่มีกลิ่นเฉพาะตัวของสุนัขตัวนั้นๆ โดยแต่ละตัวจะมีกลิ่นไม่ซ้ำกัน
เป็นกลิ่นเอกลักษณ์เฉพาะตัว เราจะเห็นได้ว่า เมื่อเวลาสุนัขแปลกหน้าเจอกันนั้นจะดมก้นกัน
หลายคนจะดุสุนัขตัวเองเมื่อไปดมก้นสุนัขตัวอื่นว่าเป็น “หมาทะลึ่ง” แต่ในความเป็นจริงแล้ว
นั่นคือการที่เค้าตรวจสอบเอกลักษณ์ของกันและกัน

ปกติภายในต่อมเหม็นจะว่างเปล่า  เมื่อสุนัขหงุดหงิด ตกใจ หรืออยู่ภายใต้ภาวะกดดัน หรือออกนอก
อาณาเขตของตนเอง ต่อมเหม็นจะขับสารคัดหลั่งส่งกลิ่นแพร่กระจายเพื่อแสดงอาณาเขตของตน
สารคัดหลั่งจะถูกแรงดันในการขับถ่ายกำจัดออกมา  เป็นของเหลวสีน้ำตาลอ่อน บางครั้งแข็งเป็น
ขี้ผึ้งสีเหลืองๆ    ต่อมนี้จะมีช่องทางเล็กๆที่เชื่อมต่อกับทวารหนักซึ่ง ต่อมนี้ก็จะมีรูที่ปิดเอาไว้
เพื่อเก็บกักของเหลว   อวัยวะนี้จะคล้ายๆ กับต่อมเหม็นที่ตัวสกั๊งค์ผลิตกลิ่นเฉพาะขึ้นมาเพื่อ
ใช้ในการต่อสู้กับศัตรู ต่อมเหม็นอาจเกิดสภาวะอุดตันและอักเสบได้โดยมีสาเหตุจาก  สุนัขท้องผูก
อุจจาระแข็ง ปากท่อต่อมเหม็นเล็ก ต่อมเหม็นทำงานเกินขนาด (คือ ภาวะตื่นเต้นตกใจทั้งวัน)
หรือสารคัดหลั่งแข็งเหมือนแป้ง

ตำแหน่งของต่อมเหม็นสุนัข
ต่อมเหม็นของสุนัข

โดยมีระดับความรุนแรงของการอักเสบ 3 ระดับคือ
ระดับ1  Impaction   เมื่อของเหลวในต่อมนั้นเริ่มเปลี่ยนจากของเหลว ๆ  มาเป็นของเหลวที่ข้นขึ้น
หรือบางทีก็แข็งตัว
ระดับ 2 Infection  ขั้นนี้จะรุนแรงขึ้นเกิดการติดเชื้อแบคทีเรียที่อยู่ในต่อมข้างทวารหนักทำให้เกิดน้ำหนอง
ระดับ 3  Abscess เกิดการติดเชื้อที่รุนแรงขึ้น เป็นฝี บวมและปริแตก

การรักษาจะรักษาตามระดับของอาการถ้าเป็นแค่ระดับ Impaction ก็ บีบต่อมข้างทวารหนัก
เพื่อให้ของเหลวที่อุดตันไหลออกมา  ถ้าเป็น Infection ต้องไปหา สัตวแพทย์ทานยาลดการอักเสบ
ถ้าเป็นฝีหรือ Abscess ก็ต้องมีการผ่าฝีออก เมื่อมีภาวะอุดตันจนต่อมเหม็นอักเสบ

วิธีการดูแล สุนัขที่ถูกต้องคือ   พาหาหมอ เมื่ออยู่บ้านให้ทำความสะอาดกำจัดสิ่งอุดตันออกให้หมด
ต่อมเหม็น แล้วเอายาครีมปฎิชีวนะบีบใส่เข้าไปในต่อมเหม็น เช่น ยา Panalog โดยยานี้จะมีหัวบีบแบบ
กาวตราช้าง ให้บีบยาใส่ให้เต็มต่อมเหม็น ทำแบบนี้ทุก 2 วันจนกว่าจะไม่มีเลือดหรือหนอง และควร
ให้ยาปฏิชีวนะพวกคลอแรม (chloromycetin) หรือเตตร้าไซคลิน (tetracycline) ด้วย สุนัขสายพันธุ์
มีปัญหาเรื่องต่อมเหม็นอุดตันได้ แต่ส่วนใหญ่ที่มารักษาจะเป็นสุนัขพันธุ์เล็ก เช่น ชิวาวา
มิเนียเจอร์พินเชอร์ และอิงลิชค็อกเกอร์ สแปเนียล

เจ้าของสุนัขสามารถสังเกต อาการเบื้องต้นที่ส่อให้เห็นว่าต่อมเหม็นอุดตัน คือ น้องหมานั่งเอาก้นไถ
พื้นอยู่ตลอดเวลา  น้องหมาพยายามเลียทวารหนัก ต่อมข้างก้นของน้องหมามีอาการบวม  และอาจ
มีเลือดไหล   การรักษาต่อมเหม็นอุดตันหรืออักเสบของสุนัขและแมว สามารถรักษาให้หายได้
ซึ่งทางที่ปลอดภัยที่สุดคือ พามาหาสัตวแพทย์ เมื่อมีอาการผิดปกติเหล่านี้