โรคต่อมข้างก้น

โรคต่อมข้างก้นอักเสบ

โรคต่อมข้างก้นอักเสบ (Anal gland Sacculitis)  เป็นปัญหาที่พบได้ค่อนข้างบ่อยในสุนัขและแมว
ต่อมข้างก้น (Anal glanit) มีอีกชื่อเรียกว่า anal sac. ซึ่งสามารถเกิดได้ทั้งภาวะอุดตัน, ติดเชื้อ และเป็นฝีได้
สุนัขที่มีอาการจะเลียบริเวณรอบก้น เอาก้นไถ (scoot) พื้น หรืออาจมีปัญหาเรื่อง การขับถ่ายอุจจาระพฤติกรรม
เช่นนี้มักเกี่ยวกับปัญหาที่ต่อมข้างก้น ไม่เกี่ยวกับพยาธิซึ่งคนส่วนใหญ่ จะเชื่ออย่างนั้น

  • ตำแหน่งและหน้าที่ของต่อมข้างก้นโรคต่อมข้างก้นอักเสบ เมื่อมองจากด้านหลังของสุนัข และแมว
    ต่อมข้างก้นจะอยู่ตรง
    บริเวณด้านข้างช่วงล่างของบริเวณรูเปิดของก้นซึ่งจะ
    อยู่ตรงตำแหน่ง 4 นาฬิกา และ 8 นาฬิกา จะมีท่อขนาดเล็กที่อออกมาจาก
    ตัวต่อมใต้ผิวหนังมาเปิดตรง บริเวณด้านข้างของรูก้น

     

 

สัตว์ที่เป็นผู้ล่าทั่วไป สุนัขและแมวอาจจะมีการปล่อยกลิ่นจากต่อมข้างก้นนี้ ในวัตถุประสงค์ ที่ต่างกันออกไป
บางครั้งการปล่อยสิ่งคัดหลั่ง และกลิ่นออกจากต่อมข้างก้น อาจใช้เพื่อเป็นการ ป้องกันตัว เช่น ตัวสกั้งค์
แต่ในขณะที่สุนัขมักใช้เพื่อเป็นตัวแสดงอาณาเขตของตัวเอง เพื่อเป็น ส่วนหนึ่งในพฤติกรรมทางสังคม
และการสื่อสาร ในสุนัข และแมวทุกครั้งที่มีการถ่ายอุจจาระ มักจะทำให้เกิดแรงดันมากพอที่จะดันให้สิ่ง
คัดหลั่งที่อยู่ในต่อมข้างก้นที่จะสะสมไว้ออกมาเคลือบ บนผิวของอุจจาระด้วย นอกจากนี้ สุนัขและแมวจะ
ทำความรู้จักระหว่างกัน โดยการดมบริเวณรอบๆ ก้น เพื่อแสดงกลิ่นของแต่ละตัว

โรคของต่อมข้างก้น
การเกิดต่อมข้างกันอุดตัน, ติดเชื้อ หรือเกิดเป็นฝีขึ้นนั้น เกิดได้จากเหตุผลแตกต่างกันออกไป เช่น
โครงสร้างของสัตว์เอง, ลักษณะความหนาของตัวต่อมที่สร้างสารคัดหลั่ง, หรือลักษณะอุจจาระ ที่นิ่มเกินไป
ต่อมข้างก้นและท่อที่เปิดอาจเกิดภาวะอุดตัน และคั่งของตัวต่อมข้างก้น เมื่อเกิดภาวะนี้ สัตว์เลี้ยง มักจะมี
อาการนั่งเอาก้นไถกับพื้น ซึ่งเรียกอาการนี้ว่า “Scooting” ทั้งสุนัขและแมวจะ พยายามหันมาเลียบริเวณ
รอบก้นของตัวเองบ่อยมากขึ้น การอุดตันของต่อมข้างก้นพบได้เยอะมากในสุนัข โดยเฉพาะพวกสุนัข
สายพันธุ์เล็ก ต่อมข้างก้นยังอาจเกิดการติดเชื้อและเป็นฝีได้ เชื้อแบคทีเรียจะเข้าไปตามทางท่อของ
ต่อมข้างก้น ภาวะนี้จะทำให้สัตว์เจ็บมาก อาการที่จะพบได้อย่างแรก คือ สัตว์จะ พยายามที่จะกัดหรือ
ข่วนเมื่อเราแตะ หรือโดนบริเวณรอบๆหาง

การรักษาและการป้องกัน
เมื่อต่อมข้างก้นเกิดการอุดตันขึ้น สัตว์แพทย์. ช่างอาบน้ำ –ตัดขน หรือเจ้าของสัตว์เลี้ยงเอง อาจจะต้องช่วยใน
การะบายออกด้วยการบีบต่อมข้างก้น โดยการใช้แรงจากนิ้วมือในการกดที่ตัวต่อ เริ่มจากบริเวณด้านล่างของต่อม
และไล่ขึ้นไป ในสุนัขบางตัวอาจจำเป็นจะต้องบีบทุกอาทิตย์ หรือทุก 2 อาทิตย์ การอุดตันของต่อข้างกันนี้
ไม่ได้ส่งผลต่อสุขภาพโดยรวมอื่นๆ ของสัตว์เลี้ยง ปัญหาที่จะพบในสุนัขที่มี ภาวะอาการนี้ คือจะเจ็บบริเวณ
รอบรูก้น เมื่อมีการเอาก้นไถพื้นจนแดง อักเสบ หรืออาจพบสิ่งคัดหลั่งบน พรมหรือพื้น ซึ่งกลิ่นของสารนี้จะ
มีกลิ่นที่เหม็นรุนแรงมาก การเกิดฝีที่ต่อมข้างก้นอาจจะต้องมีการกรีดเปิดโดยสัตวแพทย์ และมีการให้ยาปฏิชีวนะ
เป็นระยะเวลาอย่างน้อย อาจมีการใช้น้ำอุ่นประคบก่อน เพื่อช่วยลดอาการเจ็บปวดและการบวมของต่อมข้างก้น
ปัญหาทีมักพบแทรกซ้อนจากการเกิดฝีที่ต่อมข้างก้น คือ อาจเกิดเป็นลักษณะเนื้อเยื่อแผลเป็น หรือมีการทำลาย
ส่วนของเส้นประสาทและกล้ามเนื้อบริเวณรอบๆ นั้น ซึ่งจะทำให้เกิดปัญหาเรื่องการ ขับถ่ายอุจจาระลำบากมากขึ้น
เกิดการค้างอุจจาระในลำไส้และเกิดภาวะท้องผูกตามมา

สัตว์เลี้ยงบางตัวมักเกิดอาการเหล่านี้ เกี่ยวกับต่อมข้างก้นเป็นระยะๆ กลับมาเป็นอีก และกลายเป็นปัญหา
ที่เรื้อรัง อาจต้องมีการผ่าตัดเอาต่อมข้างก้นออก ซึ่งกระบวนการผ่าตัดนี้ เรียกว่า “anal sacculectomy”
เมื่อเอาต่อมข้างก้นนี้ออกแล้วก็จะช่วยไม่ให้เกิดปัญหานี้ขึ้นอีกได้ ถึงแม้จะเป็นขั้นตอนที่ทำไม่ยาก แต่ปัญหา
เรื่องการถ่ายอุจจาระไม่ออกก็ยังอาจพบได้อีกต่อไป สุนัขที่มีภาวการณ์เกิดการอุดตันของต่อมข้างก้นบ่อยๆ
ควรให้กินอาหารที่มีลักษณะไฟเบอร์สูง อาหารที่มีไฟเบอร์สูงจะช่วยให้อุจจาระของสัตว์จับตัวเป็นก้อนมากขึ้น
และอุจจาระนี้จะช่วยให้เกิดแรงดัน ที่ตัวต่อข้างก้นได้มากขึ้น และไม่เกิดการอุดตัน ซึ่งหวังว่า จะมีการปล่อยสิ่ง
คัดหลั่งออกมาจากต่อมข้างก้น ได้เอง เมื่อสุนัขขับถ่ายอุจจาระ มีอาหารที่มีไฟเบอร์สูงหลายยี่ห้อให้เลือกกินได้
และสัตว์เลี้ยงอาจต้อง มีการเสริมพวกเปลือกข้างและยา เช่น Metamucil ซึ่งช่วยทำให้อาจจาระเป็นก้อนมากขึ้น

ทีมสัตวแพทย์
โรงพยาบาลสัตว์ตลิ่งชัน